Stichting dr. O. Noordmans
Verzamelde Werken Inhoud Bijbelregister Zoeken

Verzamelde Werken, deel 9B, Laren Gld. 1935-1945

Weergave
Passages naar Readwise sturen

688. J. Koopmans1 aan O. Noordmans

(Amsterdam), 4 maart 1942

Hooggeachte Dr. Noordmans,

Hartelijk dank voor uw toezending van het opstel over Aalders’ Handboek.2 Ik had het al gelezen, omdat ik op de Nieuwe Theologische Studiën geabonneerd ben. Mocht ik u dus een genoegen doen door het terug te zenden, zodat u het aan iemand anders kunt toesturen, laat u het dan gerust even weten. Of eventueel kunt u zelfs mij wel het adres opgeven, dan zal ik het zelf wel even doen. - U zult misschien ook al gehoord hebben, dat Van Oyen tot Aalders’ opvolger is benoemd.3 Ook De Vos4 maakte kans. Hij moest bij de Beauftragte in Leeuwarden5 komen kennis maken; maar hoewel het onderhoud heel prettig was, heeft natuurlijk zijn socialistisch verleden de zaak onmogelijk gemaakt.6 Van Oyen had de aanbeveling, dat hij een Duitse vrouw heeft. Gelukkig is dat niet zijn enige recommandatie. Het is een capabel theoloog en filosoof, met inderdaad ook iets van Aalders’ visie. Maar het is jammer voor Miskotte7 - want Van Oyen is evenmin als Vriezen8 een figuur, die later per se aan de dijk gezet zou moeten worden. Ons gaat het hier goed, al verlangen wij nog wel dikwijls naar het dorpse leven terug. Maar in de gemeente slaat het wel aan, en het is hier een werk in de voorhoede, zoals men het op een dorp niet heeft. Mijn boekje Wat zegt de Bijbel?9 is verboden. Ik moest daarvoor bij de Sicherheitspolizei in de Euterpestraat komen. Daar verweet men mij, dat ik de Bijbel liet zeggen wat mij goed uitkwam, alleen om maar tegen het nationaal-socialisme te kunnen schrijven. Voorts waren er enige passages, waartegen bezwaar was gerezen. Ik trof een keurig iemand, die mij ondervroeg, maar de eindbeslissing was niet bij hem. Amsterdam is namelijk maar een Aussenstelle, en het hoofdbureau in Den Haag beslist. Het is nu alweer bijna vier weken geleden, zodat ik hoop begin te krijgen dat het hiermee afloopt. Over de audiëntie bij dr. Seys Inquart hebt u vermoedelijk al het een en ander gehoord. Zij had al het onbevredigende, dat zich liet verwachten - maar prof. Aalders scheen zich toch nog enig effect te hebben voorgesteld.10 Wellicht is dat er toch in deze vorm (zoals de secretaris-generaal van Justitie, Schrieke11 tegen Gravemeijer12 gezegd heeft na de audiëntie), dat het optreden tegen de kerk in een langzamer tempo zal gaan. Ontvangt u samen met mevrouw onze hartelijke groeten, uw

J. Koopmans.

(AN)

Noten

  1. 1

    J. Koopmans, zie brief nr. 456 (22.5.1934), n. 16.↩

  2. 2

    VW 6, 483-492.↩

  3. 3

    De RUG tot het drietal: H. de Vos (Sneek), H. van Oyen en T. Dokter (Terkaple). Van Oyen werd begin maart benoemd. De Vos kon niet bij de Duitsers door de beugel. De benoeming vond begin maart 1942 plaats, nadat de kwestie zich maanden had voortgesleept. H. van Oyen (1898-1980), hervormd predikant te Ritthem 1926, Breda 1931 en Groningen 1939, promoveerde in 1929 RUL over Ethiek en religie. Opmerkingen over ethiek en religie in het systeem van Hermann Cohen. Van 1948-1968 was hij hoogleraar systematische theologie (ethiek) te Bazel naast Karl Barth (systematische vakken).↩

  4. 4

    H. de Vos, zie brief nr. 537 (16.10.1935), n. 1.↩

  5. 5

    Een ‘Beauftragte’ was als zaakgelastigde van het Reichskommissariat vertegenwoordiger van het Duitse civiele bestuur en belast met het toezicht op de uitvoering van verordeningen. In Friesland werd deze functie waargenomen door Dr. W.F. Ross (1.8.1940-14.4.1945). Ross werd verdacht mede de hand gehad te hebben in repressaillemaatregelen na aanslagen van het verzet. Na de oorlog werd hij veroordeeld tot een gevangenisstraf van 20 jaar.↩

  6. 6

    Zie: H.C. Touw Verzet der Hervormde Kerk dl., 312v.↩

  7. 7

    De faculteit wenste oorspronkelijk K.H. Miskotte als opvolger voor Aalders, maar deze voordracht werd door de Duitsers op straffe van sancties verboden (H.C. Touw, dl. 1, 312).↩

  8. 8

    Th.C. Vriezen, zie brief nr. 617 (27.3.1939) n. 2.↩

  9. 9

    J. Koopmans Wat zegt de bijbel? (Amsterdam 1941).↩

  10. 10

    Door zeven protestantse kerkgenootschappen, verenigd in het in juni 1940 opgerichte Convent der Kerken, werd op 31.10.1941 in samenspraak met kardinaal De Jong het initiatief genomen tot een protestbetuiging tegen de jodenvervolgingen. De beste weg daartoe achtte men een directe confrontatie met de hoogste Duitse autoriteit in Nederland, Reichskommissar Seyss-Inquart. Op 5.1.1942 werd een memorandum overhandigd aan de secretaris-generaal van justitie, de NSB-er prof.mr. J.J. Schrieke. Schrieke besloot een audiëntie bij Seyss-Inquart aan te vragen. Deze zou op 17.2.1942 plaatshebben. Als woordvoerders werden afgevaardigd: prof.dr. W.J. Aalders, oud-minister dr. J.J.C. van Dijk en de officiaal van het aartsbisdom Utrecht, mgr. F.A.H. van de Loo. Seyss-Inquart gaf duidelijk te kennen dat voor de joden geen genade kon gelden. Aalders gaf na afloop als commentaar: ‘Het is mijn eindindruk, dat deze audiëntie als zodanig niets kan doen verwachten. Wij kunnen het allen van belang achten, persoonlijk en tegenover de Kerk, dat wij een getuigenis hebben afgelegd’ (Aalders, 18.2.1942; zie H.C. Touw, dl. 2, 74). Verslagen van de bijeenkomst van de hand van Aalders en F. van de Loo zijn opgenomen in H.C. Touw, dl. 2, 73-77.↩

  11. 11

    J.J. Schrieke (1884-1976), jurist, werd in juli 1941 door Seyss Inquart benoemd tot secretaris-generaal van justitie, wat hij tot het eind van de oorlog bleef. Zijn vader was ds. Otto Schrieke en hij werd geboren te Pijnacker.↩

  12. 12

    K.H.E. Gravemeijer (1883-1970), herv. pred. o.a. te ’s-Gravenhage 1929, secretaris-generaal van de algemene synode 1940-1946. Samen met H. Kraemer gaf hij stuur aan de Commissie voor Kerkelijk Overleg in de oorlogsjaren.↩

Verantwoording

Deze pagina is automatisch opgebouwd uit het zetbestand van het boek; de noten zijn aan hun verwijzing gekoppeld. Dat bestand heeft geen paginanummers: een brief wordt aangehaald met zijn nummer. Zet onder Weergave de correcties aan om de herstelde en de onzekere plaatsen (⚑) in de tekst te zien. De tekst is niet met het gedrukte boek vergeleken.

← 687. W.H. van de Pol aan O. NoordmansLaren Gld. 1935-1945689. K.H. Miskotte aan O. Noordmans →