Stichting dr. O. Noordmans
Verzamelde Werken Inhoud Bijbelregister Zoeken

Verzamelde Werken, deel 9A · 7. Laren

Weergave

445. K.H. Miskotte aan O. Noordmans

Zaterdag, 28 october 1933

Zeer vereerde Noordmans,

Het wordt tijd, dat we ten opzichte van de waarlijk imbeciele discussie in het Algemeen Weekblad over nationaal-socialisme en Kerk1 ons eens 1uidelijk uitspreken, desnoods enkel in een ‘ingezonden’. Het nationaal-socialisme moge een noodzakelijk kwaad zijn, een middel om de ‘opstand der horden’ (Ortega y Gasset)2 op te vangen in meer Lebens-nahe, minder abstracte vormen dan het communisme. Het is een huichelarij het socialisme en de demokratie aansprakelijk te stellen voor het verval der ‘cultuur’ - het is een listigheid van het laagste allooi, de volkseenheid boven de niet gepredikte, maar faktisch van boven gevoerde klassenstrijd uit te spelen, alsof het socialisme niet een gelijke doelstelling met haat heeft beloond gezien, omdat het meende wat het zei en niet in het reactionaire was om te duiden. Maar het voornaamste is voor mij, dat deze heren, ook de laatste schrijver in het jongste nummer, niet het minste benul heeft van wat de kerk is, als hij meent in zijn royaliteit! dat de kerk wel erg in haar sas zal zijn, dat ze mede dienstbaar zal zijn aan het streven naar hoge, geestelijke goederen! Ach, maakt u het de goedwillenden eens duidelijk! Ik ben te geprikkeld en te jong, ik schrijf trouwens nooit in het Algemeen Weekblad, u bent daar een bekende, naar wie men gaarne en met vertrouwen luistert. Ik bid u, stel het niet uit, zet de puntjes eens op de i; wat ik zo hoor verluiden van hetgeen ook onder collega’s leeft, wat zelfs broeder Boissevain3 er uitbraakt aan antisemitismen, wat vriend Van Duyl4 voor getuigenis geeft en voor invectieven slingert tegen de restanten van wat men dan misschien inderdaad nog ‘cultuur’ zou kunnen noemen, hoe velen de schare beëvangeliseren door haar in het gevlei te komen in hun desperado-instincten - dat alles zegt mij: hier is de vijand; wat is het tegenwoordig modernisme van Roessingh,5 Lindeboom,6 Aris,7 vergeleken bij het gevaar van de kerk schofferende, leerloze en eerloze voorgangers en volgelingen? Och, vergeef me m’n jeugd en dat ik in m’n jeugd al zo moe ben / zo moe, dat ik tot u de toevlucht neem en vraag: zeg gij het, zeg het beter, bezonkener, indringender, dan ik het ooit zou kunnen. Geef leiding, gij, die een geboren leider zijt - en stel niet uit! Met hartelijke groet, uw dw.

K.H. Miskotte.

(AN)

Noten

  1. 1

    Zie: G. van Roon in Protestants Nederland en Duitsland 1933-1941 (Utrecht/Antwerpen 1973), 150. Na de conferentie met Duitse theologen (zie brief nr. 432 (25.8.1933)) wilden enkele deelnemers hierover publiceren. H.Th. Obbink, hoofdredacteur van AWCC, die zelf bij de besprekingen met Klose aanwezig was geweest, werd hierbij betrokken. In AWCC 9 (22.9.1933) nr. 47 verscheen van J.C. Baak het artikel ‘De moraal van het Nationaal-Socialisme.’ In het daaropvolgende nummer (29.9.1933, nr. 48) kwam daartegen verzet door middel van een Ingezonden van dhr. Van Lynden van Herstwaerde, die zich enerzijds presenteerde als orthodox protestant en anderzijds als nationaal-socialist. In AWCC 9 (6.10.1933) nr. 49 verscheen een artikel onder het pseudoniem ‘Agnosticus’, getiteld ‘Het Nederlandse fascisme en wij (een roep om klaarheid)’, waarin de wens tot uiting kwam een principiële discussie te voeren over het opkomend fascisme in Nederland. In de aflevering daarop (13.10.1933, nr. 50) volgde een reactie van jhr.mr. G.W. van der Does om de vragen van Agnosticus te concretiseren: ‘Het Nederlandse fascisme tegenover den oorlog.’ Weer een week later (20.10.1933, nr. 51) verscheen een Ingezonden van het moderamenlid van KO dr.ir. J.F.B. van Hasselt die onder dezelfde titel op Van der Does antwoordde, daarbij citerend uit het partijprogramma van de NSB om aan te tonen dat ‘iedere agressieve aanvalsgedachte daaraan vreemd is.’ In datzelfde nummer ook: ‘Kerk en nationaal-socialisme’ door ‘Dynamica’, die het nationaal-socialisme als een christelijke beweging wenst te zien, waarvan de kerk geen gevaar heeft te duchten, in tegenstelling tot het socialisme. In nr. 51 verder nog van J.A.H. van der Does: ‘Het Nederlandse fascisme en wij’, waarin aan de hand van een verslag van een NSB-landdag ook wordt beklemtoond hoe godsdienstig van aard deze partij is en dat er geen vrees hoeft te bestaan voor aantasting van het protestantse christendom door het nationaal-socialisme. Eveneens in nr. 52 (27.10.1933) werd nogmaals een artikel van G.W. van der Does geplaatst: ‘De natie bij Hitler en Mussolini.’ Miskotte doelt op nog een andere ingezonden brief in nr. 52: ‘Het fascisme’ van J.E. van der Starp, die zich o.m. keert tegen het socialisme, het fascisme een heilzame functie toekent en ten laatste zelfs tot de uitspraak komt: ‘Zo ooit dan zal het Evangelie in den fascistischen staat zegevieren tot heil der mensheid.’ De discussie in het AWCC sleepte zich nog enkele afleveringen lang voort, maar ON mengde zich er niet in.↩

  2. 2

    Jose Ortega y Gasset (1883-1956), Spaans filosoof en literator. Hij schreef La Rebelión de las Masas, in het Nederlands vertaald als De opstand der horden.↩

  3. 3

    W.Th. Boissevain, zie brief nr. 347 (23.4.1925), n. 1.↩

  4. 4

    G. van Duyl (1888-1952), herv. pred. o.a. te Assen, voorganger Ned. Protestantenbond te Hilversum 1925-1929. Hij was de eerste NSB-kringleider in het Gooi.↩

  5. 5

    K.H. Roessingh (1886-1925), hoogleraar RUL 1916-1925.↩

  6. 6

    J. Lindeboom, zie brief nr. 400 (27.6.1931), n. 4.↩

  7. 7

    B.J. Aris, zie brief nr. 430 (21.8.1933), n. 2.↩

Verantwoording

Deze pagina is automatisch opgebouwd uit het zetbestand van het boek; de noten zijn aan hun verwijzing gekoppeld. Dat bestand heeft geen paginanummers: een brief wordt aangehaald met zijn nummer. Zet onder Weergave de correcties aan om de herstelde en de onzekere plaatsen (⚑) in de tekst te zien. De tekst is niet met het gedrukte boek vergeleken.

← 444. G. Oorthuys aan O. Noordmans7. Laren446. O. Noordmans aan K.H. Miskotte →