628. Ph. Kohnstamm¹ aan O. Noordmans

Noten

1. 1

   Ph.A. Kohnstamm, zie brief nr. 348 (26.5.1925), n. 4.↩

2. 2

   W.A. Zeydner, zie brief nr. 595 (3.4.1938), n. 1.↩

3. 3

   De brief van Ph. Kohnstamm aan A.M. Brouwer: ‘Ermelo, 1 juni 1939, Amice, Zoëven belt Zeydner mij op naar aanleiding van het rapport over Schrift en Kerkorde, in het bijzonder punt 15 daarvan. Immers, hij maakt zich bezorgd, dat wat daar wordt gezegd onverenigbaar is met de aanvaarding van ons rapport omtrent de wenselijkheid van een kerkorde, waarin het belijdende karakter der kerk duidelijk tot uitdrukking komt. Bij eerste lezing van het rapport heb ik punt 15 niet aldus opgevat. En het schijnt mij nu nog, dat de stellers van het rapport die betekenis ook niet in het rapport en zijn conclusies daaraan willen hechten. Veeleer schijnt mij de bedoeling van punt 15 te zijn geweest, wat ook onder de stellingen is opgenomen, dat zowel een presbyteriale als een episcopale en een bestuurlijke kerkorde qua talis uit de Schrift verdedigbaar zijn. Zo lees ik althans de laatste alinea van punt 14, die punt 15 inleidt. Daar wordt gesproken van het niet-onschriftuurlijk zijn van een bestuurlijke kerkorde in beginsel, al acht het rapport haar op vele punten voor verbetering vatbaar. Maar dan dient toch wel duidelijk uitgesproken te worden, dat dat alleen dan kan, wanneer de nadere uitwerking het belijdende karakter der Kerk niet in gevaar brengt. Dit betoog en de consequenties daarvan ontbreken helaas in het rapport. En het gevolg daarvan zal naar ik vrees zijn, dat de tegenstellingen, die toch reeds zo scherp zijn, zullen worden verscherpt en dat het zopas gesloten accoord thans dreigt definitief verbroken te worden. Ik hoop deze bedenkingen in onze Moderamen-vergadering naar voren te brengen, maar wilde je reeds van te voren daarvan in kennis stellen, opdat je er mee rekening kunt houden ook bij wat je in de algemene ledenvergadering op donderdag 8 zult zeggen. Het schijnt mij voor het voortbestaan van Kerkopbouw wel van uiterst groot gewicht, dat er omtrent dit punt van het belijdende karakter der Kerk geen twijfel blijft bestaan. En omtrent de uitwerking in de practijk van het bestuurlijke apparaat in onze Kerk sedert 1816 kan toch wel geen twijfel tussen ons bestaan. Tenslotte zou ik mijn bedenkingen aldus willen samenvatten. Het is wellicht jammer, dat dit rapport reeds thans in de ledenvergadering behandeld wordt, voordat het rapport der commissie over ‘Schrift en Belijdenis’ is verschenen. Want nu moest de samenvattende conclusie over Kerkorde en Belijdenis ontbreken. Toch is het zeker, of men nu met punt 6 de Kerk te Caesarea Philippi laat beginnen, dan wel met Pinksteren, dat in beide gevallen een belijdende Kerk is bedoeld. Zie ook het rapport eerste regel na punt 7. Ik zou daarom op de Moderamenvergadering willen voorstellen, dit rapport nog niet te publiceren, maar het aan te houden, totdat deze kwestie tegelijkertijd er mee kan zijn uitgewerkt. Met vriendelijke groeten,

   Ph. Kohnstamm.’↩

4. 4

   G. Sevenster, zie brief nr. 613 (2.11.1938), n. 12.↩

5. 5

   C.G. Wagenaar, zie brief nr. 400 (27.6.1931), n. 8.↩

6. 6

   De moderamenvergadering van KO op 7.6.1939 te Bilthoven, de laatste vergadering die ON meemaakte. De notulen vermelden dat Brouwer namens de cie. een inleiding hield op het rapport. Vooraf deelde hij mee, dat men had gepoogd eerst met ON te vergaderen: ‘Dit is mislukt. Hij heeft echter toegezegd met het rapport ernstig rekening te zullen houden bij de samenstelling van het Rapport Schrift en belijdenis.’ Over de bespreking staat in de notulen: ‘Verschillende leden - Prof. Kohnstamm, Ds. Zeydner en Dr. Noordmans maken hun bezwaren kenbaar tegen de paragr. die handelt over de bestuurl. organisatie. Men had liever gezien dat deze niet werd goed gepraat zoals deze leden menen, dat gebeurd is, maar duidelijk het wereldse karakter ervan werd aangegeven. ’t Is gevaarlijk om te zeggen dat de geest het moet doen en dat de organisatie er niet toe doet.’ Kohnstamm stelt een wijziging voor die wordt overgenomen. ON laat een aantekening in de notulen opnemen ‘dat hij het principieel oneens is met het gehele rapport.’ In het manuscript ‘Moeilijkheden in Kerkopbouw’ krabbelt Brouwer op p. 12 in een hoek: ‘Met Sevenster en Wagenaar stelde ik “Schrift en kerkorde”. Hierover moderamenvergad. Broedersch. Bilthoven, waar Noordmans wat later kwam en uiterst onhebbelijk tekeer ging. ’t Rapport verscheen juni ’39.’↩

7. 7

   Schrift en kerkorde. ‘Kerkopbouw’ rapport. Uitgave van de Commissie tot het opstellen van een rapport over Schrift en Kerkorde, namens de Vereen. ‘Kerkopbouw’ opgesteld door A.M. Brouwer, G. Sevenster en C.G. Wagenaar (Baarn 1939).↩

8. 8

   Punt 15 (28vv.) handelt over ‘De bestaande organisatie.’↩

9. 9

   De laatste alinea van punt 14 (p. 28), ‘Verkiezing der oudsten’ (p. 26vv.) luidt: ‘Daarom is ook onze thans bestaande en wel “bestuurlijk” genoemde organisatie in dit opzicht in beginsel niet “onschriftuurlijk”, al achten wij haar op vele punten voor verbetering vatbaar.’ - Als een van de afsluitende ‘Enkele stellingen’ (40) valt te lezen: ‘Zoowel een presbyteriale als een episcopale en een bestuurlijke kerkorde zijn uit de Schrift te verdedigen; waarmede echter alle historische verschijningsvormen niet gerechtvaardigd zijn.’ In het rapport Schrift en kerkorde, punt 6 ‘Jezus en de Kerk’ (p. 10vv.), staat in de laatste alinea (p. 12v.): ‘Wanneer wij nu opmerken, dat het woord voor gemeente of kerk, ekklesia (église) in de Grieksche vertaling van het Oude Testament herhaaldelijk voorkomt, om daarmee het samengeroepen Godsvolk aan te duiden, dan ligt in dit alles opgesloten, dat het niet onwaarschijnlijk te achten is, dat Jezus over het bouwen van zijn gemeente of kerk (Matth. 16:18) heeft gesproken, toen de vijandschap van Israëls leiders het volk in meerderheid afkeerig had gemaakt.’ Vgl. Matth. 16: 13-19. De eerste regel van punt 7 (p. 13) over ‘Matth. 16:16-19’ (p. 13vv.) noemt als een van de thema’s van dat schriftgedeelte de belijdenis van Petrus. De derde alinea (p. 13v.) zegt: ‘Deze gemeente of kerk nu wordt gebouwd op den persoon of op de belijdenis van Petrus. Is het de belijdenis, dan is het de erkenning en aanvaarding van Jezus als den Messias, den Christus Gods. Is het de persoon (wat het meest waarschijnlijk is, maar dan in verband met zijn belijdenis,) dan hebben wij te denken aan het ontstaan der eigenlijke kerk in Hand. 2, waar Petrus, zooals ook in de eerstvolgende hoofdstukken van Handelingen, de woordvoerder der apostelen is, op wiens getuigenis de Jeruzalemsche gemeente wordt gesticht.’↩