843. O. Noordmans aan K.H. Miskotte1
Lunteren, 3 februari 1949
Waarde Miskotte,
De beantwoording van je laatste brief2⚑ is even uitgesteld door een griepaanvalletje dat ik moest ondergaan. ’t Was echter niet erg. Naar ‘toereikende genade’ heb ik gekeken bij à Marck2 en bij Appelius,3 maar ik heb het er niet gevonden. Het verwonderde mij wel, dat de gratia sufficiens in Nederlandse vertaling daar niet voorkwam. De Moor4 op à Marck noemt de gratia sufficiens wel. Op je voorlaatste brief over de bijeenkomst te Utrecht met de roomsen kwam ik nog zeer bijzonder te reflecteren door een artikel van pater Pauwels in Het Schild van januari.5 Dat is ongeveer van ’t zelfde allooi als de voordracht die je mij in die brief versloeg. Het stuk joeg mij geweldig op stang en mijn vingers jeuken om er een artikel over te geven.6 Het is om uit je vel te springen als men hier te lande zo bedaard de kansen hoort overwegen of men ons zal gaan onderdrukken of niet. De Vos heeft het er pas over gehad in zijn inaugurele oratie.7 Hij heeft gelukkig in dit verband ook het woord burgeroorlog laten vallen.8 Van Rooijen9 in Het Schild van februari heeft een wat betere toon. Ik heb jaren lang met deze heren vergaderd te Bilthoven of Utrecht en steeds in goede harmonie en in goede toon. ’t Ging dan over dogmatische onderwerpen. Thans komen andere onderwerpen aan de orde. De tijd brengt dat mee. Nu wordt het lastiger. Het verschil in geloof geeft minder reden tot ergernis dan het verschil in moraal. En er is een duidelijk verschil in moraal. Het is niet helemaal toeval dat de regel van de reservatio mentalis10 in deze kerk kon opkomen. Dat Rome de toekomst zou hebben, geloof ik niet. Het heeft alleen toekomst waar nog goed protestantisme aanwezig is. Dit protestantisme ondermijnen is de grootste domheid die Rome kan begaan. Daarmee graaft het zijn eigen graf. De roomse propaganda tiert hier en in Engeland en niet minder in Amerika. En van Spanje, waar Rome oppermachtig is, hebben zij niets dan last. In ieder geval zal de toekomst voor de kerk van meer invloed zijn dan het verleden; zeker dan het roomse verleden en de roomse traditie. Met hartelijke groet, tt
O. Noordmans.
(AKHM)