854. W.H. van de Pol1 aan O. Noordmans
Blaricum, 19 mei 1949
Hooggeachte ds. Noordmans,
Zeer hartelijk dank ik u voor de toezending van uw artikel over ‘Natuur en Genade bij Rome’.2 Ik ben er heel blij mee. Wij hebben vroeger wel eens de degens gekruist over liturgie3 en wat mij daarbij altijd enigszins gehinderd heeft was de vaste overtuiging, dat u niet persoonlijk met het Book of Common Prayer hebt geleefd en ook niet met het Missaal en Brevier. Ik kreeg vaak de indruk, dat u te kort deed aan de inhoud van de liturgische boeken. Ik kan nu, zonder enige overdrijving, zeggen dat ik mij niet herinner ooit iets gelezen te hebben over de verhouding Rome-Reformatie, dat zo waardig van toon maar ook zo zuiver van typering was als het geschenk, dat ik nu van u mocht ontvangen. Het past mij eigenlijk niet om u een compliment te maken, alsof ik als een schoolmeester zou mogen beoordelen welk cijfer u verdiend hebt. En toch wil ik u zeggen hoe rijp en hoe voortreffelijk ik dit stuk vind. Ik heb ook de grootste bewondering voor de belezenheid die er achter zit. Wat mij vooral goed doet is deze eerbiedige, ernstige en door en door oprechte en billijke uiteenzetting van de casus positio en de originele en toch duidelijke wijze, waarop u het gezegd hebt. Ik ben het met de typering en met de conclusies op blz. 234 volkomen eens. Wat mijzelf betreft ben ik sinds ik katholiek ben reformatorischer dan ik vroeger ooit geweest ben; niet uit reactie tegen mijn huidig godsdienstig milieu maar omdat de katholieke kerk in haar diepste wezen veel dichter bij de reformatie staat dan de oosterse kerken en de tegenwoordige anglikaanse kerk. Door mijn levensloop ben ik - zoals u weet - zeer sterk door de beide laatste kerktypen beïnvloed geweest, maar naarmate ik meer ‘westers’ katholiek ben geworden, ben ik ook het gereformeerd protestantisme meer gaan waarderen. Ik zie ook heel goed het gevaar van een verkeerde humanistische genadeleer en zal in mijn omgeving al het mogelijke doen om de ogen te openen voor de waarschuwingsborden die de Reformatie heeft opgericht. Ik geloof, dat zeer veel katholieken in ons land oog voor deze dingen krijgen. De vraag naar de zichtbaarheid van de genade hetzij sacramenteel hetzij in de levens van de heiligen zal de katholieken altijd bezig houden, omdat zij te duidelijk in het Nieuwe Testament lezen, dat het niet alleen gaat om een werk van Christus voor ons, om vergeving, maar juist daarom ook om een werk van de Heilige Geest in ons: om de nova creatura. Ik sta uit volle persoonlijke overtuiging aan de katholieke kant, maar meen tevens, dat u de eigenlijke zaak, waarom het gaat, niet beter had kunnen aanduiden en typeren dan u gedaan hebt. Als ik nog een paar kleine opmerkingen mag maken: wij zouden meer nadruk leggen op het verschil tussen het dogma van de kerk en de leer der theologen. Deze laatsten staan vaak op een tweesprong, de kerk echter nooit. Ik zend u in dit verband de lustrumrede, die ik in Nijmegen heb gehouden.5 Bezwaar zouden wij maken tegen het gebruik van de woorden ‘zelfstandig’, blz. 17 laatste regel, en ‘beeldendienst’, blz. 18 regel 5 van boven.6 Vergeleken bij de rijke en originele inhoud van uw artikel zijn dit maar kleinigheden. Met hartelijke groeten en beste wensen, de uwe in Christo,
W.H. van de Pol.
(AN)