417. A.M. Brouwer aan O. Noordmans

Noten

1. 1

   Beginselen van Kerkorde; voor het eerst verschenen in de brochurereeks van KO, reeks E, nr.1. Zie VW 5, 172-193. De recensie van B. in KO 1 (december 1932) nr. 7 is niet meer dan een aankondiging en aanbeveling tot lezing. Mogelijk heeft B. het geschrift van ON niet diepgaander willen behandelen vanwege hun verschil in opvatting aangaande de leertucht, die uit deze brief blijkt. Dit meningsverschil was al enkele maanden eerder aan het licht getreden (zie brief nr. 408 (5.2.1932), n. 5). In mei spitste het probleem zich toe. Dagboek Brouwer (7.5.1932): ‘Brief aan Noordmans met ‘gedachten over leertucht’. Misschien a.s. Donderdag 12 mei in Apeldoorn?’ Op 10 mei komt er antwoord van Noordmans: ‘toch gewenst in Apeldoorn langs te komen.’ Op 12 mei vindt dan inderdaad de ontmoeting plaats. Dagboek Brouwer: ’9.07 naar Apeldoorn. Hier kwam ook Noordmans uit Laren. In l’Europe aparte kamer bespreking leertucht. ON zegt ’t is niet voldoende ’t aan geestel. strijd binnen de kerk over te laten, als er afwijkingen v/d confessie zijn. Dit oud-ethische standpunt is niet meer voldoende. De kerk moet, evenals de huisvader in een gezin, ook hem die ernstig afwijkt, buiten de deur kunnen zetten. Vooral Gunning heeft daarop gewezen. Hij is bang, dat ik te veel reken met de vrijzinnigen en te weinig met de rechtzinnigen, die meer recht hebben. Wij moeten ook dezen tegenoet komen en een zeker compromis weten te vinden. Aan ’t slot heb ik gezegd, dat ik deze kwestie als heel belangrijk beschouwde, en ik meende, dat hierop wel eens een uiteengaan zou kunnen volgen; misschien een bedanken van mij als voorzitter. Noordmans zou dan beter vinden, dat hij c.s. wegging. Dit zou ik betreuren. Mijn voorzitterschap voel ik als een niet begeerde zware taak. De ontmoeting met een gestudeerde proleet als Haitjema maakt ’t mij bepaald moeilijk, zódat ik een mij terugtrekken als een rust zal voelen. Procesmatige leertucht zal ik zeker niet willen.’ In het kerkbegrip van Brouwer was geen plaats voor een juridische afbakening van de kerk. Zie voor het verschil in visie t.a.v. deze kwestie O. Noordmans Leertucht lezing van 20.5.1932 te Bilthoven (VW 5, 105-113), waar een conferentie van KO over het onderwerp plaatsvond. De andere inleiders waren A.M. Brouwer en D.A. Vorster, die zich beiden tegen procesmatige leertucht keerden. Zie verslag in KO 1 (juni 1932) nr. 2. Vgl. VW 5, 111, n. 1.↩

2. 2

   Zie VW 5, 174, waar ON spreekt over de tegenstelling juridisch-medisch ‘uit de dagen van Groen van Prinsterer.’ Volgens ON is deze tegenstelling niet meer actueel.↩

3. 3

   E. Brunner Das Gebot und die Ordnungen. Entwurf einer protestantisch-theologischen Ethik (Tübingen 1932).↩

4. 4

   ‘Wanneer er uit die hoek (= van neo-calvinisten) verzet is tegen leertucht in de Hervormde kerk, dan ligt die afwijzing verder af van de mentaliteit van sommige Kerkopbouwers, voor wie zulke tucht de rode lap betekent, dan de aanprijzing daarvan door Haitjema c.s.’ Zie VW 5, 177 en n. 42 en 43.↩

5. 5

   Vergadering van de reorganisatiecie. die echter niet doorging en werd verschoven naar 17.1.1933.↩