305. O. Noordmans aan G.A. Wumkes1
Sumarre, 27 maart 1918
Nommele Freoun,
Nou wol ik jou is efke de grize oer de grouwe jeije mei mijn kreupele Friske spelling. Ik hopje dat jou likwals er ut wis werde kinne. ’t Spiette mij tige dat ik giin gelegenheid hie jou te sprekken mei de preek te Bergum; nou moak ik dan mar op ’t pompier. Lik as ik al sein ha, de preek het mij tige schoan foldien. Jou hien nog gerust wat foart- praten kinnen. Nei dat de aoarofsprake dien wie in jou mei Psalm I to sel gongen geong ’t al dadlik mei Geale Sliepke.2 Jou neamden him foar dizze gelegenheid: Horatius; mar daat wird doch Geale die ’t der in lei in ’t leavig reid, net? Ik tocht: nou nou der kryt er se by in seft steed. As yn Fries in ’t ges leit, in hjeart de skrie roppen in e eike bletterjen dan is er sa kwat weak om ’t hert. Ik tochte nou, at domine se nou mar wer ut ’t ges kriget nei ’t steile paad fon Psalm I. Want as in Fries sa waat in Geale Sliepke for fortiest sit dan het er in hekel oan e moraal. Mar jou makken een fikse draai, en klommen mei us it paad fan de Psalm op. - Tusken twa haakjes dei alde Romeinen in de Friezen hawwe wol in bulte fan elkaarren. Fan bytte sintementeil, net te slim, mar dochs san rantsje om ’e kant. My tinkt de Frieze hawwe de Latijnse skrieuwers ek altytten graag leye mocht. Dy ferskes fan Horatius binne krekt foar ’n Fries om er yn te kommen. Doe ’t jou what fjidder kamen, kam er nog san stikje uit de wiskunde of natuurkunde; wat wit ik net sa krekt meer, mar dat wie ek wol spekje foar ’t bekje. Mar nou de headsake; de taal as foertuug foar ’t geestlijke. Ik moat eerlik sizze, dat jou derfan al ’n smeudig wirktuug makke hawwe. Foaral doe ’t jou de wirking fan de Geest beschriuwden in it luken fan it hert nei it iwige. Dan begjint de Friske taal sawat te fluitjen in te gule lykens heege oargelpipen in as de win in scherpe winternachten. Dan begjint er ut te sjitten sa fin en sa scherp lyk as woe er him ontdwan fan syn eige licham. Dan gjit it him lyk as Gösta Berling3 doe ’t mei ’t lizzen in ’t wier, doe woe er mar ljeafst lizze in ’e koade snie heeg in ’t noarden yn in bosk, tusken it iwige susjen fan de bjimmen. Ik siz net dat jou it Iwige sa forsteld hawwe. You hawwe it Evangelie brocht fan us Heit yn ’e himmel; mar ik fiel dat de taal dy kant uut wol; in mei de taal de herten in de sinnen fan de minsken. Ik hie ek aardigheid aan jou democratische triedden die er troch raenen. Dy bouwmaster wie tige ferm schildere. Doe ’t jou der mei aan e gong wierne, seag ik jou as in echte olderwetske Fries oan. Ik haw jou wol ris skrieuwn daat ik net fan sok suver skaei bin. Fan myn jongens-jurren oan kun ik my net tinke dat ik rjochte aansluting hawn ha oan min lansljue. Indat is ek sa blieuyn. Miskien komt dat fn it Franske bloed dat ik fan memme kant yn ’e ieren haw. Myn bet-bet-oer pake wier in domine (Gouane?) te Ysterein.4 Syn portret haw ik nog. it hinget yn myn wenkeamer, in myn jonkje het neast myn heite-namme Dirk, de namme fan dy oade Pake, Petrus. - Misschien komt it derfan dat ik mar sa’n bytsje in healbroer bin. Ik kin it Fryske libben a sa fulle mar in hiele bilk Fryske misnken binne my frjemd en ik bin hjai fremd. Dat nimt net wei dat ik de taalbeweging mei sympathie aanskogje. Min kin de herten better reitsje in de eigen taal, dat haw ik juster joen wol field. Die taal is moai.5 Wat sit er in gloet in dy taal. Wat smeudig! Wat fyn in ’e heegere parten, wat warm yn de middelste partijen, in wat foarsk yn ’e onderste accoorden. In wet it jou om te dwan wie, de twa wegens aan te wijsjen dat is jou wonder skoan slagge; sy lizze duidelik foar us. Yn minsk sunder God is in pluuske, dat haw you goed sien. Ik tankje jou nog eris foar disse goede wurden our Psalm I. Mei de beste winsken jou freon,
O. Noordmans.
Vertaling:
Eerwaarde vriend,
Nu wil ik je eens even de rillingen over de rug jagen met mijn kreupele Friese spelling. Ik hoop dat je er desondanks wat uit wijs kunt worden. Het speet me zeer dat ik geen gelegenheid had je te spreken toen je in Bergum preekte; nu moet het dan maar op papier. Zoals ik al gezegd heb, de preek heeft me erg goed voldaan. Je had gerust nog wat verder mogen praten. Nadat de inleidende woorden gesproken waren en jij aan de gang ging met Psalm 1 begon het al dadelijk zo mooi met Geale Sliepke.2 Je noemde hem voor deze gelegenheid: Horatius, maar dat was toch Geale die daar lag in het gebladerd riet, nietwaar? Ik dacht, nou, nou, daar pakt hij ze bij hun zwakke plek. Als een Fries is ’t gras ligt, en hij hoort de grutto roepen en de ooi blaten dan is hij zo’n beetje week om het hart. Ik dacht nou, als dominee ze nou maar weer uit het gras vandaan krijgt naar het steile pad van Psalm 1. Want als een Fries zo wat in Geale Sliepke verdiept is dan heeft hij een hekel aan de moraal. Maar je maakte een fikse draai, en klom met ons het pad van de psalm op. Tussen twee haakjes, die oude Romeinen en Friezen hebben wel veel van elkaar weg. Van buiten sentimenteel, niet te erg, maar toch zo’n randje om de kant. Mij dunkt, de Friezen hebben de Latijnse schrijvers ook altijd graag gemogen. Die verzen van Horatius zijn precies geschikt voor een Fries om er in te komen. Toen je wat verder kwam, kwam er nog zo’n stukje uit de wiskunde of de natuurkunde; dat weet ik niet zo precies meer, maar dat was ook wel koren op hun molen. Maar nu de hoofdzaak. De taal als voertuig voor het geestelijke. Ik moet in de eerste plaats zeggen dat jij daar al op een smeuige manier gebruik van gemaakt hebt. Vooral toen je de werking van de Geest beschreef in het trekken van het hart naar het eeuwige. Dan begint de Friese taal wat te fluiten en te huilen als hoge orgelpijpen en als de wind in strenge winternachten. Dan begint ze uit te schieten zo fijn en zo scherp als wilde ze zich ontdoen van eigen lichaam. Dan gaat het ermee als met Gösta Berling:3 toen wilde hij maar het liefst in de koude sneeuw liggen, hoog in het noorden, in een bos tussen het eeuwige suizen van de bomen. Ik zeg niet dat je het eeuwige zo voorgesteld hebt. Je hebt het evangelie gebracht van onze Vader in de hemel, maar ik voel dat de taal die kant uit wil; en met de taal de harten en de zinnen van de mensen. Ik had ook aardigheid aan jouw demokratische draden die er doorheen liepen. De bouwmeester werd zeer ferm geschilderd. Toen je daarmee bezig was zag ik je als een echte ouderwetse Fries. Ik heb je wel eens geschreven, dat ik niet van zo’n zuiver ras ben. Van mijn jongensjaren af kan ik me niet bedenken ooit rechte aansluiting bij mijn landgenoten gehad te hebben. En dat is ook zo gebleven. Misschien komt dat van het Franse bloed dat ik van moeders zijde in de aderen heb. Mijn bet-bet-overgrootvader was een dominee te Oosterend.4 Zijn portret heb ik nog. Het hangt bij mij in de woonkamer, en mijn zoontje heeft naast de naam van mijn vader, Dirk, de naam van die oude grootvader, Petrus. Misschien ligt het daaraan dat ik maar zo’n beetje een halfbroer ben. Ik kan het Friese leven o zo voelen, maar een hele groep Friese mensen blijft mij vreemd en ik hun. Dat neemt niet weg dat ik de Friese taalbeweging met sympathie beschouw. Men kan de harten beter raken in de eigen taal, dat heb ik gisteravond wel gevoeld. Die taal is mooi, erg mooi.5 Wat zit er een gloed in die taal. Wat smeuig! wat fijn in de hogere partijen, wat warm in de middelste partijen en wat fors in de onderste akkoorden! En waar het je om te doen was, die twee wegen aan te wijzen, dat is je op een wonderschone manier gelukt; ze liggen duidelijk voor ons. Een mens zonder God is een pluisje, dat heb je goed gezien. Ik wil je nogmaals bedanken voor deze goede woorden over psalm 1. Met de beste wensen, je vriend,
O. Noordmans.
(PAL)