735. J.H.C. Kamsteeg¹ aan O. Noordmans

Gorssel, 15 december 1944

Zeer waarde vriend Noordmans!

15 december al en nog altijd oorlog. Nu in een vorm als we nog niet hebben gekend. Het staat zo fel binnen onze poorten. Hoe graag zou ik eens naar Laren komen om zo maar eens te praten met je en naar je te luisteren. Maar, stel dat ik het fietsen kon, mijn fiets is begin september al ‘beschlagnahmt’. ’t Was een van de eerste slachtoffers. Het was op die dolle septembermiddag of liever -avond. Twee soldaten, een voor, een achter me, met geweer in de aanslag. Ze leken wat angeheitert. Daar hielp geen praten aan en weg was mijn karretje. De vorige dag nog een nieuwe band er om. Sindsdien hebben we veel ernstiger dingen beleefd. Koos woonde in Oosterbeek en Krien ging zondag 17 september naar haar toe, per fiets, met het plan om ’s maandags door te gaan naar Haarlem. Toen is Krien als ’t ware de dood in het vuur tegemoet gereden. In Velp eerst mitrailleurvuur doorgemaakt, in huis gevlucht. Weer verder en net is ze even voorbij ’t station in Arnhem, daar komt het bombardement. Weer in huizen gevlucht. Toen ook de landing der luchttroepen in Deelen. 5 maal is ze binnen gerend, hier en daar, op weg naar Oosterbeek. Tenslotte in Oosterbeek en daar hebben ze de hel van die strijd doorleefd. 10 dagen en nachten hebben ze in een kelder gezeten met 20 anderen van het pension, waar Koos woonde. Allervreeslijkst is dat geweest. Maar al die tijd wisten we niet of Krien goed was aangekomen. 3 weken hebben we in bange spanning geleefd. Toen kwam er bericht. Buiten Oosterbeek zijn ze elkaar nog kwijtgeraakt. Krien is in Veenendaal terecht gekomen, Koos was nog een week in Wolfhese geweest en toen met een groep in Amersfoort beland. Nu is Krien weer op weg naar Haarlem, nadat ze een tijd hier is geweest. Van onze getrouwde dochter Jo, in Bergen op Zoom, hoorden we sinds 14 september ook niets. Weten ook niet of ze behouden zijn gebleven in de strijd daar. Hopen van wel, omdat daar niet fel schijnt gevochten te zijn. Sinds begin juli hebben we hier als huisgenoten de oudste zuster van m’n vrouw uit Zierikzee, 70 jaar, die eerst bij haar zoons in Dordt en in ? is geweest, maar die liever in een stil gezin was dan in een doktersgezin. En zo leven we dan maar in stil verwachten van wat God voor ons beschikken zal. Eigenlijk wachtend op Zijn wonder. Want als God niet ingrijpt, dan weet ik niet wanneer het einde van dit alles zal zijn. De nood wordt wel groot, vooral in onze grote steden. Aan eten hebben we nog geen gebrek, maar daar is zoveel buiten het eten, waar je innerlijk om schreit. Gaat het u beiden nog goed? Dina woonde toch niet in Arnhem is ’t wel, al had haar man daar zijn werk. Koos die leidster op de KZMA was, is haar baan ook kwijt, want heel dat complex van gebouwen is verwoest. En Johan? In Gorssel zijn de 24ste september 6 mensen doodgeschoten, maar zult ge wel van Hans van Bel² hebben gehoord. Het kerkelijk leven in Gorssel gaat op dezelfde voet steeds voort. Het spijt me, meer dan ik zeggen kan, dat ik door de prediking van m’n collega, niet word gesticht en getroost. Toch ga ik trouw met de gemeente op, het samen zijn op zich zelf geeft me toch iets. De verhouding is wel beter, maar niet zo dat mijn hart open gaat. Hij is zo gans anders, van aanvoelen en van daar dat ik onmogelijk ‘vriend’ van hem kan zijn. Ik veroordeel hem niet, ik constateer het alleen en betreur het, maar zo is nu eenmaal de weg. Schrijf je ons nog eens gauw terug? Zeg dan eens, hoe je het maakt met je rouw in je stille huis. Wonderlijk dat nog altijd je pastorie voor jullie beiden is. De nieuwe pastor, ja waar is die nou? Walcheren staat blank, zegt Mussert. Vrouwenpolder ook? Dat lag nog al hoog tegen de duinen aan. Enfin, je hebt stof genoeg om te schrijven. We verheugen ons op je komend epistel. Met hartelijke groet ook aan je vrouw, mede namens de mijne, steeds gaarne je vriend

J.H.C. Kamsteeg.

Ja dat wilde ik ook nog vragen. Nu op 15 december heb ik nog steeds niet ontvangen het 3e kwartaal van mijn rijkspensioen, groot f 259.-, terwijl ik toch las dat het departement van financiën zich beijverde om zelfs het pensioen vervroegd te betalen. Ben je mijn lotgenoot in dezen?

(AN)